Met het platform ‘Boeren als Stewards’ laat stichting We Are Stewards zien hoe voorlopers daar in de praktijk vorm aan geven. Het platform is een kennisbron en inspiratie voor iedereen die wil bouwen aan een landbouwsysteem waarin eigendom de aarde en de gemeenschap dient.
Boeren als tijdelijke beheerders
Steward-ownership (ook wel rentmeestermodel) en coöperatief ondernemen krijgen steeds meer aandacht in de landbouw. Daarbij zien boeren zichzelf niet als eigenaar van een bedrijf dat je kunt verhandelen, maar als tijdelijke beheerder. Iemand die grond en onderneming goed wil doorgeven aan een volgende generatie. Zo blijft de missie beter beschermd. Denk aan natuurinclusief werken, lokale voedselvoorziening en een sterke band met de omgeving. Die doelen kunnen dan minder makkelijk wijken voor winst op de korte termijn.
Het platform richt zich op boerderijen en tuinderijen die natuurinclusief werken, steward-owned en/of coöperatief zijn georganiseerd en waarbij de gemeenschap een rol speelt. De grond kan in eigendom zijn of in pacht. Belangrijk is vooral dat eigendom, financiering en betrokkenheid van de omgeving goed op elkaar aansluiten.
Een kaart vol voorbeelden
Op een interactieve kaart staan inmiddels bijna dertig initiatieven uit heel Nederland. Per bedrijf is te zien hoe de juridische structuur is opgebouwd, hoe toegang tot grond is geregeld en hoe de financiering tot stand kwam. Bezoekers kunnen filteren op kenmerken als coöperatie, steward-owned, grond in pacht en grond in eigendom. Zo wordt een veld zichtbaar dat tot nu toe vaak versnipperd en lastig te vinden was.
Pioniers laten zien hoe het kan
Een belangrijk deel van het platform bestaat uit uitgebreide praktijkvoorbeelden. Samen laten die zien hoeveel vormen mogelijk zijn. Tuinderij WIJdehorst werkt bijvoorbeeld als coöperatie op grond die via burgercollectief Land van Ons wordt gepacht. Lenteland-boerderij Erve Kiekebos is opgezet als steward-owned coöperatie, met boerderij en grond in gemeenschappelijk eigendom en een stichting die de missie bewaakt en meefinanciert.
Burgerboerderij De Patrijs koos voor een combinatie van een steward-owned BV met een coöperatie, stichting en maatschap. Boerderij en grond zijn daarbij in gemeenschappelijk eigendom ondergebracht. De Tuinen van Kraaybeekerhof werken met een steward-owned commanditaire vennootschap op grond die wordt gepacht van BD Grondbeheer.
Elke case is helder uitgewerkt, met visualisaties van de structuur, citaten van betrokkenen, lessen uit de praktijk en juridische documenten. Daarmee worden onderwerpen als eigendom, governance en rechtsvormen veel concreter. Wat eerst technisch of abstract voelt, wordt zo beter te volgen.
Geen blauwdruk
Tijdens het project werd duidelijk hoe versnipperd de kennis in dit veld nog is. Er zijn veel initiatieven, maar informatie over eigendom, financiering en betrokkenheid van de gemeenschap is vaak lastig te vinden. Juist daarom is het waardevol dat deze kennis nu op één plek samenkomt. De website groeit uit tot een centrale plek voor boeren, ondernemers, investeerders, beleidsmakers en onderzoekers. Door praktijkvoorbeelden te combineren met documenten en een juridische bibliotheek ontstaat een gereedschapskist voor nieuwe initiatieven.
Het platform wil geen standaardmodel aanbieden dat iedereen zomaar kan kopiëren. Daarvoor verschillen situaties te veel. Het laat wel bouwstenen zien waaruit mensen een vorm kunnen kiezen die past bij hun boerderij, gemeenschap en plannen. Na de lancering werkt We Are Stewards ook aan een praktische tool voor starters. Die moet beginnende boeren en gemeenschappen helpen om keuzes te maken over eigendom, financiering en organisatie, op basis van ervaringen van de pioniers.
Luistertip: podcastserie Boeren als Stewards
Rond het platform ontstond ook een samenwerking met De Haagse Hogeschool. Onderzoeker Nina de Korte werkte aan grondeigendomsmodellen en maakte binnen het project de podcastserie Boeren als Stewards. In vier afleveringen vertellen boeren over hun zoektocht naar passende eigendomsvormen, hun twijfels en de keuzes die zij maakten.
De podcast biedt verdieping voor mensen die zich verder in het onderwerp willen verdiepen. Boeren die al langer werken met steward-ownership krijgen steeds vaker vragen over hun aanpak. Dankzij het platform en de podcast kunnen zij nu makkelijker verwijzen naar duidelijke en betrouwbare informatie.
Lessen die verder reiken
De thema’s die op boerderijen spelen, zijn ook buiten de landbouw herkenbaar. Denk aan het beschermen van de missie van een onderneming, het geven van invloed aan de gemeenschap en het omgaan met vastgoed of grond. De inzichten uit Boeren als Stewards zijn daarom ook bruikbaar voor andere sectoren. Tegelijk zijn er binnen de landbouw al duidelijke volgende stappen zichtbaar. Er is veel interesse in gemeenschappelijk eigendom van grond en gebouwen. En in nieuwe manieren waarop fondsen samen natuurinclusieve landbouw kunnen financieren.
Dat Triodos Foundation helpt om dit platform mogelijk te maken, laat zien hoe belangrijk filantropie kan zijn bij het bouwen aan nieuwe structuren achter de schermen. Niet alleen het werk op het land verandert. Ook de manier waarop eigendom, zeggenschap en geld zijn geregeld, verandert mee. Juist daar ontstaat ruimte voor boeren om hun bedrijf, hun omgeving en de aarde beter in balans te brengen.
Bedankt voor je reactie!
Bevestig je reactie door op de link in je e-mail te klikken.