Juist daar wil het Louis Bolk Instituut meer over leren. Met het project ‘Extensief kruidenrijk grasland’ onderzoekt het instituut waarom sommige graslanden wél soortenrijk zijn en andere niet. Door goed te kijken naar percelen waar het al lukt, ontstaat kennis waar boeren, terreinbeheerders en ecologen direct iets aan hebben. Triodos Foundation maakt dit project mede mogelijk.

Niet elk kruidenrijk grasland is echt 'rijk'

Veel extensief beheerde graslanden hebben meer in zich dan je nu ziet. Toch blijven bloemen en kruiden op veel plekken achter. In plaats daarvan groeien er vooral grassen, zoals witbol en grote vossenstaart. Ook soorten als pitrus, jacobskruiskruid en ridderzuring kunnen de overhand krijgen.

Dat is niet alleen een probleem voor de natuur. Het raakt ook het dagelijks werk op het land. Waar weinig bloeit, is minder nectar voor vlinders en andere insecten. En als ongewenste of giftige planten toenemen, wordt het maaisel minder bruikbaar voor boeren en pachters. Zo wordt op één perceel zichtbaar hoe nauw landbouw en natuur met elkaar verbonden zijn.

En juist daar ligt veel ruimte. Omdat er in Nederland zo veel extensief grasland is, kan verbetering op grote schaal echt iets in beweging zetten. Meer bloemen en kruiden betekenen meer leven op het land, meer variatie in het landschap en meer kansen voor natuurherstel.

Leren van plekken waar het al lukt

Het Louis Bolk Instituut begint bij de plekken waar kruidenrijk grasland al goed ontwikkeld is. Die percelen laten zien wat er mogelijk is als bodem, beheer en begroeiing goed op elkaar aansluiten.

Dat is belangrijk, want ons beeld van wat ‘normaal’ is in het landschap schuift ongemerkt mee als natuur stap voor stap armer wordt. Wat vroeger vanzelfsprekend was, kan nu bijzonder lijken. Juist daarom zijn goede voorbeelden nodig als herkenbaar vertrekpunt voor boeren, beheerders en ecologen.

Binnen het project zoeken onderzoekers daarom voorbeeldpercelen in natuurgebieden en in agrarisch gebied, ook binnen het agrarisch natuur- en landschapsbeheer. Ook particuliere grondeigenaren kunnen zich melden. Zo ontstaat een breed beeld van kruidenrijke graslanden op verschillende bodems en in verschillende praktijksituaties.

Close-up van een paars kruid in een kruidenrijk grasland.

Over het Louis Bolk Instituut

Het Louis Bolk Instituut is een onderzoeksinstituut zonder winstoogmerk. Sinds 1976 ontwikkelt het kennis over landbouw, voeding en gezondheid, samen met de praktijk. Het instituut werkt aan onderzoek dat bruikbaar is voor boeren, overheden, natuurorganisaties en andere partners. Die praktijkgerichte aanpak past goed bij dit project. Want ook hier draait het niet alleen om onderzoek, maar vooral om wat werkt op het land en waarom.

Tot op de bodem

Onderzoekers kijken bij dit project verder dan alleen wat er boven de grond groeit. Natuurlijk brengen ze de vegetatie in kaart en volgen ze vlinders. Maar ze kijken ook naar de bodem zelf, zoals naar de structuur, de chemie en het bodemleven. Ook de geschiedenis van een perceel en het beheer door de jaren heen tellen mee.

Dat is nodig, want een rijk grasland ontstaat meestal niet door één ingreep. Het groeit vaak langzaam, door een samenspel van omstandigheden en keuzes. Juist door naar het hele plaatje te kijken, wil het Louis Bolk Instituut beter begrijpen welke kenmerken horen bij grasland met hoge natuurkwaliteit.

Die kennis is bedoeld voor de praktijk. Niet als vast recept dat overal werkt, maar als steun bij het maken van keuzes. Zoals welk beheer bij een perceel past, wat bij de bodem past en welk ontwikkelpad haalbaar is. Door goed ontwikkelde graslanden beter te begrijpen, wordt daarin kiezen makkelijker.

Een landschap dat weer kan bloeien

Extensief kruidenrijk grasland ligt precies tussen landbouw en natuurbeheer in. Daarom is het belangrijk dat boeren, terreinbeheerders, ecologen en agrarische collectieven elkaar hier vinden. Dit project helpt daarbij. Niet alleen door voorbeeldpercelen zorgvuldig te beschrijven, maar ook door kennis te delen via factsheets, handreikingen en bijeenkomsten.

Daarmee is het project meer dan een inventarisatie. Het nodigt uit om anders te kijken naar grasland. Niet als tussenruimte of restcategorie, maar als landschap met eigen waarde en eigen mogelijkheden.

Een perceel waar weer bloemen groeien, waar vlinders terugkomen en waar het beheer past bij de plek, laat zien wat er mogelijk is. Herstel is dan niet iets groots of abstracts. Het begint gewoon op een hectare waar opnieuw ruimte komt voor verschil, leven en balans.

Dit project maakt zichtbaar hoe rijk een grasland kan zijn. En die rijkdom is niet alleen goed voor planten en insecten, maar ook voor de mensen die met het land leven en werken.