‘Bedrijven hebben rechten, waarom de natuur niet?’

Rechten van de Natuur is een juridisch middel dat ervoor zorgt dat we besluiten nemen mét de natuur, in plaats van over de natuur, legt Jessica uit: “Rechtszaken over de natuur gaan vaak over aangerichte schade, dus als het kwaad al is geschied. Rechten van de Natuur draait dat om. Het zorgt ervoor dat de natuur vanaf het begin al ‘aan tafel’ zit.” Op die manier worden haar rechten en belangen op voorhand meegewogen in beslissingen. Denk bijvoorbeeld aan recht op schone lucht, recht op herstel en simpelweg het recht om te bestaan.

De Verenigde Naties bestempelden Rechten van de Natuur onlangs als de snelst groeiende juridische beweging van de 21^ste eeuw. Dat is niet voor niets. Wereldwijd zijn er inmiddels 687 initiatieven op dit gebied. En 66 landen hebben het op de een of andere manier verankerd in hun wet- en regelgeving. “Het mooiste voorbeeld vind ik Ecuador”, zegt Jessica. “Daar is Rechten van de Natuur verankerd in de grondwet. Dat is de hoogste wet die er is, waar echt de normen en waarden van een samenleving in worden vastgelegd. Ik vind het heel bijzonder en veelzeggend dat de natuur daar tussenstaat. Dat is ook mijn uiteindelijke doel voor Nederland.”

Hoewel Rechten van de Natuur nog niet in de Nederlandse grondwet staat, gebeurt er ook hier al van alles. Jessica: “Van de Waddeneilanden tot de Maas, door het hele land staan burgers op voor de natuur. En inmiddels zijn 16 gemeenten ermee bezig. Ik hoop dat Rechten van de Natuur zich op die manier als een myceliumnetwerk (geen olievlek!) uitbreidt, zodat het pleidooi richting de Rijksoverheid sterker en sterker wordt.”

Wegwijzer voor burgers en gemeenten

Jessica zet al jaren alle zeilen bij om dat voor elkaar te krijgen. Ze werd in 2019 door de Verenigde Naties erkend als Rechten voor de Natuur-expert en schreef mee aan verschillende VN-rapporten. In 2023 verscheen haar boek ‘Rechten voor de Natuur’, inmiddels toe aan de derde druk. Tegenwoordig is ze directeur van Stichting Rechten van de Natuur (die ze in 2024 oprichtte) en staat ze regelmatig op het podium om het gedachtegoed achter het juridische concept te delen.

Stichting Rechten van de Natuur lanceerde vorig jaar haar eerste product, met de hulp van Triodos Foundation: de Wegwijzer voor burgers. Dit is een handleiding die mensen helpt om op te staan voor de natuur. In maart van dit jaar volgde een wegwijzer voor gemeenten. “We merken dat steeds meer gemeenten ermee aan de slag willen. Maar het is een vrij nieuw concept, dus er zijn veel vragen”, zegt Jessica. “Daarom hebben we de wegwijzer ontwikkeld, samen met advocaten, juristen en experts uit het buitenland.”

Geen einddoel, maar een middel

Rechten van de Natuur kan misschien overkomen als een papieren tijger. En in eerste instantie is dat misschien ook wel zo, stelt Jessica: “Een wet staat eerst immers alleen op papier. Het kan wel even duren voordat zo’n omslag ook gemeengoed is en daadwerkelijk wordt toegepast. Kijk naar vrouwenrechten: het duurde veertig jaar voordat die vastgelegd werden en ook vandaag worden ze nog niet altijd gerespecteerd. Rechten van de Natuur is ook een missie van de lange adem, verwacht ik.”

Het toewijzen van rechten aan de natuur is dan ook geen einddoel, benadrukt ze: “Het is een middel. Een middel om mensen anders te laten kijken en het perspectief van de natuur mee te nemen in besluitvorming.”

Bomen gered van de kap

Maar áls het wordt toegepast, heeft Rechten van de Natuur wel degelijk impact, merkt Jessica. In Nieuw-Zeeland heeft het Te Urewera bos (een voormalig nationaal park) sinds 2024 bijvoorbeeld rechten. Vanaf dat moment was het geen nationaal park meer, maar een rechtspersoon met rechten zoals ook een Nieuw-Zeelandse burger dit heeft. “Vervolgens worden er ‘voogden’ aangewezen die namens het bos spreken en haar belangen behartigen. Dat is echt een gamechanger en heeft echte gevolgen voor toekomstige beslissingen over het bos.”

Ook dichter bij huis zijn er genoeg voorbeelden die laten zien dat Rechten van de Natuur echte impact maakt. Een voorbeeld waar Jessica extra blij van wordt, is die van Corinne Kalisvaart uit Haarlemmermeer. Zij redde bijna vierhonderd oude populieren van de kap door bezwaar te maken en voor de bomen te spreken. “Ze representeerde vanaf het begin het perspectief van de bomen en verdedigde hun belangen. Daardoor werden die ook meegenomen in de uiteindelijke beslissing”, aldus Jessica. “En daarom staan die bomen er nu nog.”

Het voorbeeld van Corinne laat zien wat Rechten van de Natuur zo sterk maakt, vervolgt ze: “Iedereen kan opstaan voor de natuur om hen heen. Iedereen kan die rol vervullen.”

Kom ook in actie

En dat is ook meteen de belangrijkste boodschap die Jessica wil delen. “Problemen als ontbossing en klimaatverandering kunnen heel overweldigend zijn. Daar horen gevoelens van machteloosheid, frustratie en verdriet bij. En die mogen er ook zijn. Maar je hebt wel degelijk invloed. Je kan opstaan voor de natuur. Kijk vooral goed naar jouw talenten en gebruik die om de wereld te verder brengen.”