Kan compostthee de akkerbouw weerbaarder maken?

Stop compost in water, laat het mengsel brouwen en spuit het daarna over bodem of gewas. Het klinkt eenvoudig. Toch komt er heel wat bij kijken. In zeven vragen nemen we een kijkje in de brouwketel én op de akker van landbouwbedrijf Methamorphosis in Ens.

Hoe werkt Krispijn met compostthee?

Sinds 2025 experimenteert Krispijn met compostthee op zijn biologisch-dynamische bedrijf. Op ieder perceel behandelt hij een strook. Zo kan hij volgen wat er gebeurt bij verschillende gewassen en op verschillende plekken.

Hij koopt compost en fermentatienutriënten in en brouwt het mengsel in een ketel van 1.500 liter. Die belucht hij 24 uur lang. Daarna brengt hij de compostthee na het zaaien aan op de bodem en tijdens het groeiseizoen op het blad, meestal eens per twee weken.

Krispijn wil het microbioom van zijn gewassen versterken. Ook voegt hij micronutriënten toe op basis van plantsapanalyses. Daarmee hoopt hij de weerbaarheid van zijn gewassen tegen ziekten en plagen te vergroten.

Welke signalen ziet hij op het land?

In de behandelde stroken ziet Krispijn veranderingen. Tegelijk houdt hij een slag om de arm. Tot nu toe ziet hij geen lagere druk van ziekten en plagen en ook geen hogere opbrengsten. Bovendien kan hij de waargenomen veranderingen niet alleen aan compostthee toeschrijven. In dezelfde stroken past hij ook micronutriënten en fermentatienutriënten toe. Andere keuzes op zijn bedrijf hebben soms een duidelijker effect. Groenbemesters verbeteren bijvoorbeeld de bodemstructuur. Ook het moment van zaaien speelt een rol.

Zijn ervaring sluit aan bij de conclusie van nieuw literatuuronderzoek van het Louis Bolk Instituut. Compostthee kan bijdragen aan plantengroei en plantweerbaarheid. Maar de werking verschilt sterk per situatie. En er is nog onvoldoende onderzoek dat direct toepasbaar is op de Nederlandse akkerbouw.

Onderzoeker Suzanne Lommen van het Louis Bolk Instituut ziet daarin de grote uitdaging: “Micro-organismen spelen een grote rol in de gezondheid van planten en het principe van gewenste soorten toevoegen kan werken. Maar het is een uitdaging om de samenstelling van micro-organismen in de praktijk te sturen. Eerst moet je een mengsel brouwen dat echt effectief is. Daarna moet dat ook nog werken op een plant of in een bodem waar al een scala aan micro-organismen aanwezig is.”

Waarom laat compostthee zich zo moeilijk sturen?

Door beperkingen op het gebruik van landbouwmiddelen groeit de belangstelling voor compostthee. Het past bij de zoektocht naar manieren om gewassen met natuurlijke processen te ondersteunen.

Maar een akker is geen laboratorium. De gebruikte compost, de brouwwijze, de temperatuur, beluchting of juist het ontbreken daarvan, eventuele toevoegingen en het moment van toepassing hebben allemaal invloed. En daarna bepalen ook de bodem, het aanwezige microbioom, het weer en de conditie van het gewas mee wat er gebeurt.

Sommige aanbieders werken met een vaste combinatie van compost, ketel en recept. Dat biedt houvast, maar geen garantie. Zelfs bij een gestandaardiseerde werkwijze kunnen brouwsels verschillen en reageert iedere akker anders. Dat maakt duidelijk dat experimenteren, vergelijken en goed kijken nodig blijven.

Is compostthee hetzelfde als compost?

Compostthee wordt soms genoemd als organische meststof of bodemverbeteraar. Maar daarvoor zijn de hoeveelheden organische stof en voedingsstoffen te klein. Voor 100 tot 150 liter compostthee per hectare is slechts 5 tot 15 liter compost nodig. Dat staat niet in verhouding tot een compostgift van 20 tot 30 ton per hectare.

Compost en compostthee hebben dan ook verschillende functies. Compost voegt vooral organische stof en nutriënten toe aan de bodem. Daarmee draagt het bij aan bodemkwaliteit en bodemleven. Compostthee draait hoofdzakelijk om micro-organismen en de stoffen die zij produceren.

Is compostthee de basis of de kers op de taart?

De mogelijke waarde van compostthee ligt volgens het Louis Bolk Instituut daarom vooral bij toepassing op het blad. Compostthee kan daar mogelijk een aanvullende rol spelen.

Het instituut raadt echter aan om eerst op andere wijzen aan een gezonde bodem en gewas te werken. Een ruime gewasrotatie vermindert bijvoorbeeld de druk van ziekten en plagen. Weerbare rassen helpen gewassen omgaan met droogte, ziekten en andere vormen van stress. Groenbemesters, rustgewassen, voldoende organische stof en een goede bodemstructuur ondersteunen het bodemleven en de plant. Ook een evenwichtige voorziening van water en voedingsstoffen, afgestemd op de behoefte van de plant, is belangrijk. Compostthee is daarmee geen fundament maar het kan wel de kers op de taart zijn.  

Waarom is veldonderzoek nodig?

Veel internationaal onderzoek naar compostthee is lastig te vertalen naar de Nederlandse praktijk. Studies zijn bijvoorbeeld uitgevoerd met andere gewassen, in andere klimaatzones of met doseringen die sterk afwijken van wat Nederlandse telers gebruiken.

Voor een goede toepassing van compostthee is meer veldonderzoek nodig met gewassen, compostsoorten en doseringen die aansluiten bij de Nederlandse praktijk. Ook is het belangrijk dat telers zorgvuldig kunnen experimenteren, effecten op hun percelen volgen en ervaringen delen. Daar zijn al groepen telers mee bezig.

Voor een landbouw die minder afhankelijk wil zijn van externe middelen, kan dat waardevolle kennis opleveren. Niet iedere vernieuwing hoeft meteen hét antwoord te zijn. Soms begint vooruitgang met beter begrijpen wat er op een akker gebeurt.