De effecten van systemische pesticiden

Toekomst voor de bij

Interview

“Zonder bijen zouden we de meeste fruit- en groentesoorten die we dagelijks eten, moeten missen. We houden op ons bord niet veel meer over dan pap, rijst en brood. Life would be awful.” Dat zegt de Britse bioloog professor Dave Goulson van de Universiteit van Sussex. Stichting Triodos Foundation steunde onderzoek naar de effecten van pesticiden op bijen, andere insecten en het ecosysteem.

Bestuiving door bijen, hommels en andere insecten is onmisbaar in de natuur en de landbouw. 75 procent van de landbouwgewassen is afhankelijk van bestuiving door insecten, in veel gevallen bijen. De afgelopen jaren neemt de sterfte onder vele insectensoorten toe. Er zijn sterke aanwijzingen dat gebruik van de erg giftige neonicotinoïden daarvan mede de oorzaak is.

Voor Triodos Foundation de aanleiding om bij te dragen aan de financiering van een breed onderzoek naar de effecten van het gif. De pesticiden worden gebruikt in de landbouw, in tuinen en in de veehouderij. Wereldwijd behoort ongeveer eenderde van alle gebruikte pesticiden tot neonicotinoïden. Ze werden begin jaren negentig uitgevonden. In het onderzoek naar de effecten ervan werkten wetenschappers van over de hele wereld ruim vier jaar samen. Ze analyseerden de resultaten van 800 eerdere onderzoeken.

TASK FORCE ON
SYSTEMIC PESTICIDES
Kijk voor meer informatie over de effecten van neonicotinoïden op de website van de Task Force on Systemic Pesticides. Daar zijn ook de resultaten beschikbaar van het Worldwide Integrated Assesment.

Icarusblauwtje
Icarusblauwtje

De bevindingen zijn verontrustend. Niet alleen bijen en andere insecten hebben te lijden van de pesticiden. Het gebruik tast ook de kwaliteit van de natuur en de biodiversiteit aan. Op langere termijn wordt de voedselproductie in de wereld serieus bedreigd.

“Het bewijs is overduidelijk. Er is sprake van een ernstige aanslag op het ecosysteem en op de productiviteit in de landbouw,” zegt de Franse chemicus Jean-Marc Bonmatin, een van de betrokken onderzoekers.

Stuifmeel

Neonicotinoïden worden vaak preventief toegepast in de landbouw, en niet doelgericht voor het bestrijden van een specifieke plantenziekte. Zaden van bijvoorbeeld maïs, maar ook bloembollen, worden voorzien van een soort coating. Dit gebeurt door ze in een gifbad onder te dompelen.

Het gevolg is dat de hele plant die uit het zaadje groeit, is doortrokken van gif. Vandaar dat neonicotinoïden ook wel ‘systemische pesticiden’ worden genoemd: ze worden opgenomen in het systeem van de plant. Insecten die de plant bezoeken, komen er via stuifmeel, nectar of plantensappen mee in aanraking.

Mensen kunnen hun gemeente aansporen om meer bloeiende planten en bomen in parken en lanen te zetten.
Ted van den Bergh
75%
75% van de landbouwgewassen is afhankelijk van bestuiving door insecten, in veel gevallen bijen.

Ze gaan dood of raken verzwakt. “De gevolgen van het gebruik van de middelen zijn breder,” zegt Ted van den Bergh, directeur van Stichting Triodos Foundation. “80 tot 90 procent van de bestrijdingsmiddelen komt uiteindelijk in de bodem en het grondwater terecht. Zo belanden ze ook in wilde planten en vergiftigen het ecosysteem.”

Door de verspreiding in bodem en water, worden ook bijvoorbeeld regenwormen, muggen, libellen en watervlooien geraakt. Net als kikkers en vogels die zich daarmee voeden.

Zekerheid

Als de negatieve effecten zo groot zijn, is de voor de handliggende vraag waarom de bestrijdingsmiddelen nog steeds worden toegestaan.

25.000
Wereldwijd zijn er ca. 25.000 bijensoorten.

“Er spelen grote economische belangen,” legt Van den Bergh uit. “In de industrie rond neonicotinoïden gaan miljarden euro’s om. Voordat overheden ingrijpen, willen ze 100% zeker weten dat de middelen zulke negatieve effecten hebben.” En dat blijft lastig, weet Van den Bergh. “Ondanks de vele onderzoeken die er zijn gedaan. De natuur is nu eenmaal een open systeem, waarop veel factoren van invloed zijn. Zoals het weer, luchtvervuiling en pesticiden. Het is lastig om in zo’n open systeem één op één de relatie te leggen tussen een bepaalde stof en de vermindering van het aantal bijen of regenwormen. Overheden zouden echter het voorzichtigheidsbeginsel moeten toepassen en de bewijslast omdraaien. Met de natuur moeten we voorzichtig omspringen. Het is onze levensbasis.”

Hoopvol

Misschien wel om die reden is er steeds meer protest tegen het gebruik van neonicotinoïden. Van den Bergh: “De EU heeft ruim een jaar terug een verbod ingesteld op een aantal van de gevaarlijkste bestrijdingsmiddelen.

Je stem laten horen is uitermate belangrijk. En voor wie een eigen tuin heeft: die kan geschikt worden gemaakt voor bijen en hommels.
Ted van den Bergh

Het verbod is tijdelijk en loopt einde van dit jaar af. Dan volgt een evaluatie. Het zou wenselijk zijn dat het omvattende onderzoek dat we mede vanuit Triodos Foundation hebben gefinancierd, daarin een rol speelt.”

Hoewel het tijdelijke Europese verbod maar een voorzichtig begin is, geeft het wel hoop, vindt Van den Bergh. “Het is een eerste stap naar de vervanging van deze middelen. Bovendien laat de instelling van het verbod zien hoe belangrijk het is dat verontruste wetenschappers, burgers en andere partijen zoals milieuorganisaties, zich roeren. Want het tijdelijke verbod is er voor een deel gekomen doordat zij de afgelopen jaren hun stem hebben laten horen.”

Bijensafari

Kikkers
Door de verspreiding in bodem en water, worden ook bijvoorbeeld regenwormen, muggen, libellen en watervlooien geraakt. Net als kikkers en vogels die zich daarmee voeden.

Die constatering motiveert Van den Bergh om verder te gaan. “Ook als Triodos Foundation blijven we in de toekomst betrokken bij het onderwerp. Zo proberen we, samen met een aantal andere partijen, financiering rond te krijgen voor vervolgonderzoek. Dan gaat het bijvoorbeeld om de effecten van neonicotinoïden op de vogelstand en op vlinders.”

De stichting is ook als financier betrokken bij aanpalende projecten, zoals de Bijensafari app. Van den Bergh: “Die wordt door Stichting Natuur & Milieu dit voorjaar gelanceerd. Het is een app voor tablets en de smartphones. Je vindt er allerlei informatie op over wilde bijen en de planten die ze nodig hebben. De app is ook handig voor tuinliefhebbers: hij geeft aan welke zaden- en bloembollenleveranciers onbehandelde producten verkopen. Want veel van de zaden en bollen die je in het tuincentrum koopt, zijn behandeld met het gif.”

STICHTING
TRIODOS FOUNDATION

Deze stichting geeft geld aan maatschappelijk relevante initiatieven, Directeur Ted van den Bergh: “Sommige initiatieven kun je niet belasten met de verplichtingen die aan een bancaire lening vastzitten. In dergelijke gevallen is schenken van geld belangrijk.” Iedereen kan bijdragen aan het werk van Stichting Triodos Foundation. Bijvoorbeeld door een eenmalige gift te doen, of door de jaarlijkse rente op een spaarrekening bij Triodos Bank aan de stichting te schenken. Wie de activiteiten van de stichting rond bijen wil ondersteunen, kan voor meer informatie kijken op de website van de stichting. WWW.TRIODOSFOUNDATION.NL/BIJEN

Triodos Foundation beheert zelf vier bijenvolken in de tuin van het hoofdkantoor van Triodos Bank in Zeist. De stichting draagt ook bij aan de realisatie van het Bijenparadijs: een ideale plek voor bijen, vlinders en hommels op landgoed Roggebotstaete in Flevoland. De bijenstal daar biedt ruimte aan 15 tot 20 bijenvolken. Wie zelf iets wil doen, heeft volgens Van den Bergh veel mogelijkheden.

Bijen
Honingbij

“Je stem laten horen is uitermate belangrijk. Mensen kunnen hun gemeente aansporen om meer bloeiende planten en bomen in parken en lanen te zetten. Dat is heel belangrijk voor de insecten- en bijenstand. En voor wie een eigen tuin heeft: die kan geschikt worden gemaakt voor bijen en hommels. Bijvoorbeeld door veldbloemen te zaaien. Maar ook door er een zogenaamd bijenhotel neer te zetten: een klein kastje met gaatjes, houtjes en strootjes die door wilde bijen worden gebruikt als nestkamers.”

Tekst: Tobias Reijngoud
Fotografie: Ted van den Bergh

Blijf op de hoogte van al het nieuws over Triodos Foundation

Ontvang onze nieuwsbrief in uw inbox

Schrijf u in

Gerelateerde artikelen